Υπόγεια Αθήνα

Ευχαριστίες

Πρόλογος του καθηγητή Νίκου Μαμάση

Εισαγωγικό σημείωμα του συγγραφέα

Η (αληθινή) υπόγεια Αθήνα

Μια εισαγωγή του αρχαιολόγου Σταύρου Οικονομίδη

Kρύπτες, οστεοφυλάκια, κοιμητήρια

Σήραγγες υδραγωγείων

Σπήλαια και φυσικές κοιλότητες

Υπόγεια καταφύγια

Yπόνομοι και ρέματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Άγνωστη Αθήνα: ανακαλύπτοντας υπόγειες στοές στους Αμπελόκηπους

Πραγματικές εικόνες από την υπόγεια Αθήνα, που εμφανίζονται προφητικά…

Αδριάνειο υδραγωγείο: μια αρχαία υπόγεια διαδρομή είκοσι χιλιομέτρων κάτω από την πόλη

Η πρώτη επίσημη εξερεύνηση στις υπόγειες στοές του Αδριάνειου υδραγωγείου μετά το 1925

Η ανακάλυψη της νυχτερινής βάρδιας κάτω από την οδό Πανόρμου (αφήγησης συνέχεια)

Ένα μάθημα μηχανικής: «Γιατί το τούνελ του Αδριάνειου παρακάμπτει το γήπεδο του ΠΑΟ;»

Άγιοι Πάντες οι Ομολογητές: το αρχαίο ιερό καταβάσιο προς την υπόγεια πηγή

Η μεγάλη ανακάλυψη στην οδό Λουίζης Ριανκούρ την παραμονή των Χριστουγέννων

Σκάβοντας στα έγκατα της πλατείας Αγίου Δημητρίου (μία νέα μεγάλη ανακάλυψη)

Υπόνοιες για μυστική χρήση της στοάς της Λουίζης Ριανκούρ από τη «17 Νοέμβρη»

Το Αδριάνειο κάτω από το Γηροκομείο και η υπόγεια κρυψώνα των Εβραίων της Κατοχής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Από τον Λυκαβηττό ως την Πεντέλη: τούνελ και καταφύγια της Αθήνας

Χαμένα τούνελ του Αδριανού αποκαλύπτονται στην πλατεία Δεξαμενής στο Κολωνάκι

Το σπηλαιοκλήσι των Αγίων Ισιδώρων: καταβάσιο προς την υπόγεια Αθήνα ή προς τον Άδη;

Υπάρχει η θρυλούμενη υπόγεια στοά των Αγίων Ισιδώρων προς το Γαλάτσι και την Πεντέλη;

Μια ανατρεπτική αλλά αμφιλεγόμενη θεωρία προσπαθεί να υποστηρίξει τον θρύλο

Μία πραγματική υπόγεια σήραγγα που συνδέει την κορυφή με τους πρόποδες (Κολωνάκι)

Το μυστικό καταφύγιο στα έγκατα του Λυκαβηττού και άλλα αστικά καταφύγια

Το παλιό πυροβολείο και τα θρυλικά κανόνια του Λυκαβηττού

Οι δύο σπηλιές πέριξ των Αγίων Ισιδώρων: του λατομείου και του Αγίου Αριστείδη

Ανάμεσα στον Λυκαβηττό και το Πεδίο του Άρεως: τα οκτώ καταφύγια, ο Κυκλοβόρος κ.ά.

Εξάρχεια: ο «Αίολος» στην οδό Καλλιδρομίου κι ένας «αρχαίος βωμός του Διός Αγχεσμίου»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Οι υπόγειες στοές από τον Εθνικό Κήπο και τα πέριξ, μέχρι τον Υμηττό

Υπάρχουν μυστικές υπόγειες διαδρομές μήκους πολλών χιλιομέτρων κάτω από την Αθήνα;

Κάτω από τον Εθνικό Κήπο: οι στοές διαφυγής του κτηρίου της Βουλής (παλαιά ανάκτορα)

Το υπόγειο κρατητήριο και μετέπειτα καταφύγιο στις παλιές φυλακές της οδού Μουρούζη

Οι κατακόμβες και τα ρωμαϊκά λουτρά στα υπόγεια της Ρωσικής Εκκλησίας (Φιλελλήνων)

Το υπόγειο υδραγωγείο από τη Μονή του Θεολόγου στον Υμηττό προς τον Εθνικό Κήπο

Εξερεύνηση των υπόγειων στοών κάτω από την πλατεία Αγίου Θωμά (τεχνικές σημειώσεις)

Αποσφράγιση της κλειστής διακλάδωσης προς Κάτω Αμπελοκήπους: το άγνωστο τούνελ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Υπόγειες διαδρομές προς την Ομόνοια και το Σύνταγμα (ρέματα, καταφύγια κ.ά.)

Από την Ομόνοια στο Σύνταγμα: η γαλαρία της οδού Σταδίου, το αρχαίο τείχος και το ρέμα

Ξεχασμένες ιστορίες από τις συνοικίες Χαυτεία, Γεράνι, Προφήτη Δανιήλ και το Σύνταγμα…

Το ρέμα του Προφήτη Δανιήλ σε σχέση με τον Κυκλοβόρο και τους παλαιούς υπονόμους

Το δίκτυο των παλαιών υπονόμων (1840-1930) και οι γαλαρίες τους ως μυστικά περάσματα

Αθήνα 1944: η αποχώρηση των Γερμανών, οι μυστικές συμφωνίες και τα Δεκεμβριανά

Η υπονόμευση του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία»: αυθεντικές μαρτυρίες και ντοκουμέντα

Η ταινία «Το κόκκινο τρένο» και η επικινδυνότητα του υπόγειου δικτύου των υπονόμων

Μια «παράλληλη» ιστορία που οδηγεί σε αδιέξοδο ή σε κάποια αντιαεροπορικά καταφύγια…

Το διατηρητέο της οδού Ζαλοκώστα 7 και η δεύτερη «Μέρλιν» στο καταφύγιο του υπογείου

Από τα υπόγεια του Δημαρχείου προς τον σιδηροδρομικό σταθμό-φάντασμα της Ομόνοιας

Μια υπόγεια βόλτα από την Αττική μέχρι το Μοναστηράκι, στη στοά του Ηλεκτρικού

Κάτω από την Ερμού: γερμανικοί νόμοι και προδιαγραφές εξοπλισμού καταφυγίων

Τα γερμανικά κρατητήρια στην οδό Κοραή και άλλοι αξιοποιημένοι χώροι ιστορικής μνήμης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Το υπόγειο δίκτυο του Ιλισού, ο Αρδηττός και οι στοές της Καισαριανής

Η πρώτη επαφή με τον υπόγειο Ιλισό: από την Καισαριανή μέχρι την Καλλιθέα

Ο ιερός χείμαρρος Ιλισός, από τη μυθολογία μέχρι και σήμερα

Οι κλάδοι του υπόγειου Ιλισού και μερικά σημεία πρόσβασης προς τα ενδότερα

Το μυστηριώδες ανεξιχνίαστο «ριφιφί του αιώνα» στην Τράπεζα Εργασίας

Πότε ξεκίνησε η υπογειοποίηση του Ιλισού και πώς έφτανε άλλοτε μέχρι το Φάληρο;

«Οι υπόγειες στοές από το Βατραχονήσι προς το Φάληρο». Θρύλος ή αλήθεια;

Στο Βατραχονήσι (οι πηγές, η γέφυρα του Όθωνα, η Αγία Φωτεινή, η σπηλιά του Πάνα κ.ά.)

Η αποκάλυψη του Ιλισού στην Αγία Φωτεινή: έργο πνοής για την πόλη ή πολιτική βιτρίνα;

Το χαμένο υπόγειο υδραγωγείο Καλλιρρόης-Ιλισού-Βουνού-Μακρών Τειχών-Πειραιά

Ο Αρδηττός στην αρχαιότητα και η μυστικιστική στοά του Παναθηναϊκού Σταδίου

Υπόγειες διαδρομές στον «στοιχειωμένο» λόφο του Αρδηττού, θρύλοι και ιστορία

Οι υπόγειες στοές και τα μυστικά του μεγάλου αντιαεροπορικού καταφυγίου του λόφου

Οι θρύλοι, τα μυστικά περάσματα, το πυριτιδοποιείο και το ρέμα κάτω από την Αγία Δύναμη

Άλλες υπόγειες στοές στην Καισαριανή (η Μονή, τα πηγάδια και το εκκλησάκι της Ανάληψης)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Τα υπόγεια μυστικά της Ακρόπολης (Πνύκα, Φιλοπάππου, Θησείο κ.ά.)

Ξεκινώντας από τον Προφήτη Δανιήλ: μυστικές μετακινήσεις στα χρόνια της Αντίστασης

Ανεβαίνοντας νύχτα στην Ακρόπολη από ένα σπήλαιο του βορινού περιπάτου

Ακολουθώντας τα βήματα των Αρρηφόρων στο σπήλαιο της Μυκηναϊκής Κρήνης

Στα έγκατα του Ιερού Βράχου σήμερα (τα αποτελέσματα μιας αυτοψίας)

Γλέζος-Σάντας: η μεγάλη απόφαση και η αποκαθήλωση της γερμανικής σημαίας

Η ιστορία της πηγής της Κλεψύδρας και ο ρόλος της από την αρχαιότητα μέχρι το 1821

Τα λαγούμια της Ακρόπολης κατά την Επανάσταση (απομνημονεύματα Μακρυγιάννη)

Αναζητώντας αρχαίες στοές, πηγάδια και σπηλαιώματα στους δυτικούς λόφους

Το λαβυρινθώδες διώροφο υπόγειο δίκτυο κάτω από την οδό Αποστόλου Παύλου

Οι λεπτομέρειες της υπόγειας εξερεύνησης (και σημειώσεις σε έναν χάρτη του 1905)

Οι υπόγειες στοές του ίδιου αρχαίου δικτύου στο Ηρώδειο (Διονυσίου Αρεοπαγίτου)

Η «Καλλιρρόη» της Πνύκας, η «Εννεάκρουνος» και η υποτιθέμενη «Φυλακή του Σωκράτη»

Οι σπηλιές «του Γέρου», «των Κακών Αδελφάδων» και το «Βάραθρον» της αρχαίας Αθήνας

Ένας μικρός παραπόταμος του Ιλισού στους δυτικούς λόφους (μία υπόγεια πρόσβαση)

Ο λόφος Κοίλης στις όχθες του Ιλισού. Σπηλιές του αίματος και του πολέμου (σπήλαιο «Δοντά»)

Άγιος Δημήτριος Λουμπαρδιάρης: ένα πηγάδι προς την υπόγεια στοά της αρχαίας οδού Κοίλης

Λόφος Νυμφών: ένα μυστικό εκκλησάκι κάτω από την Αγία Μαρίνα Αστεροσκοπείου

Αρχαία Αγορά: κατεβαίνοντας στα υπόγεια δίπλα από τον ναό του Ηφαίστου (Θησείο)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Υπόγεια περάσματα και κρύπτες στην Πλάκα και το Μοναστηράκι

Η κρύπτη και οι στοές της Αγίας Φιλοθέης στην Πλάκα και στο προάστιο (Καλογρέζα)

Η άγνωστη υπόγεια κρύπτη της εκκλησίας της Μητρόπολης, ανοιχτό μουσείο για το κοινό!

Το «Ρηνάκι της Πλάκας» (Αγία Ειρήνη) στην οδό Ναυάρχου Νικοδήμου

Στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου (Άγιοι Ανάργυροι), υπόγεια περάσματα και άλλα

Κάτω από τον Πύργο των Ανέμων (Αέρηδες) ή Ωρολόγιο του Ανδρονίκου Κυρρήστου

Είναι νερό του υπόγειου Ηριδανού αυτό που ρέει στο Μοναστηράκι (πλατεία);

Ο εντοπισμός του υπόγειου ρέματος (Cloake) κάτω από την Καπνικαρέα (Ιούλιος 2019)

Μοναστηράκι: κατεβαίνοντας στο κανάλι του υπόγειου Ηριδανού (εξερευνήσεις 1876-2016)

Αναζητώντας το υδραγωγείο της Αγίας Τριάδας στον χώρο του Κεραμεικού (σύνοψη)

Η υπόγεια εξερεύνηση της ομάδας L. Ross, G. E. Schaubert και Σ. Κλεάνθη (Αθήνα, 1832)

Κεραμεικός: ένας σταθμός του μετρό που μετατράπηκε σε υπόγειο parking λόγω;…

Ένα μαντείο του Απόλλωνα στον Κεραμεικό (η επαναλαμβανόμενη επιγραφή στο πηγάδι)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Μυστικά και υπόγεια στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας (Κεραμεικός, Δημόσιο Σήμα, Κολωνός, Ελαιώνας, Αιγάλεω, χαμένα ρέματα, Πειραιάς, Δαφνί)

Κρυμμένα μυστικά του Κεραμεικού: η παλιά, κλειδωμένη σήραγγα με τους αμφορείς

Το νεκροταφείο των επισήμων της αρχαίας Αθήνας και το Δημόσιο Σήμα

Ο αρχαίος ποταμός Σκίρος σε σχέση με τον Ηριδανό του Κεραμεικού. Υπάρχει σήμερα;

Άγνωστα ξεχασμένα ξωκλήσια του Ελαιώνα: ίχνη μιας άλλης εποχής…

Το Β’ Νεκροταφείο, ο Άγιος Γεώργιος και μια υπόγεια ταφική κρύπτη

Το μυθικό καταβάσιο προς τον Άδη στον λόφο του Ιππίου Κολωνού

Το κτήμα «Μερκάτη» των Μπενιζέλων στον αρχαίο ελαιώνα του Αιγάλεω

Ο γρίφος της «Βάρης» που οδηγεί στο άγνωστο «Αδριάνειο» υδραγωγείο του Πειραιά

Οδός Αγίας Άννης, φρέαρ Μεγάλου Αλεξάνδρου, πλατεία Πηγάδας (Πειραιάς)

Υπόγειος Πειραιάς: τα καταφύγια της Καστέλας, τα σπήλαια Αρετούσας και Παρασκευά κ.ά.

Πυριτιδοποιείο Αιγάλεω: πολεμικά καταφύγια, υπόγειοι θάλαμοι, χαμένα ρέματα

Η άγνωστη σπηλιά «του Νταβέλη» στο όρος Αιγάλεω (στοές και μυστικές βραχογραφίες)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Στη σκιά της Πεντέλης, του Υμηττού και της Πάρνηθας (Μονή Πεντέλης, Σπηλιά Νταβέλη, Μονή Κυνηγού, βασιλικά κτήματα, Χαλάνδρι και ξανά Αδριάνειο)

Άγνωστες υπόγειες στοές στις δυτικές παρυφές του Πεντελικού, κοντά στη Μονή Πεντέλης

Από τα υπόγεια της Μονής προς το κτήμα της Δούκισσας ή προς τη σπηλιά του Νταβέλη;

Μια σημερινή, ξεκάθαρη ματιά στα γνωστά «μυστήρια» της σπηλιάς του Νταβέλη

Τα παράξενα σκαλισμένα σύμβολα της σπηλιάς και η παλάμη «που μετακινείται»

Τα απόρρητα στρατιωτικά έργα της Πεντέλης σε σχέση με το γνωστό στρατηγείο του Υμηττού

Και γαλαρίες εξόρυξης αργύρου και σιδήρου στον Υμηττό και την Πεντέλη!

Κατεβαίνοντας (επιτέλους) στις στοές του υδραγωγείου της Μονής Πεντέλης!

«Ο ΔΗΜΟΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΔΕΙΜΑΤΟ» κάτω από την οδό Ελ Αλαμέιν (Χαλάνδρι, 1876)

Το άγνωστο υπόγειο υδραγωγείο Καλογρέζας (από το Αδριάνειο προς την Αγία Φιλοθέη)

Η στοά εισόδου προς το Αδριάνειο και άλλες υπόγειες στοές στο Ολυμπιακό Χωριό

Η γαλαρία «της πριγκίπισσας Μαρίας» προς την υπόγεια πηγή «Κιθάρα» (Βασιλικά Κτήματα)

Το κτήμα στο Τατόι, το ανάκτορο και το βασιλικό (;) διώροφο υπόγειο καταφύγιο

Υπογείως στο Αδριάνειο απ’ τη Χελιδονού ως το Ολυμπιακό Χωριό (εξερεύνηση 2013-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Παλιά κρυμμένα μυστικά στο άγνωστο, υπόγειο δίκτυο του Κηφισού (Ποδονίφτης, Ηράκλειο, ΟΑΚΑ, Νέα Ιωνία, Περισσός, Νέα Φιλαδέλφεια, Κόκκινος Μύλος, Κοκκιναράς)

Όταν η έρευνα της αναζήτησης μας οδηγεί ακόμα μακρύτερα αλλά και βαθύτερα!

O Ποδονίφτης μέσα στους αιώνες. Ιστορικές πηγές, προέλευση και σημασία του ονόματος

Αναζητώντας την κοίτη, τις πηγές και τις υπόγειες εισόδους του ρέματος, ως την Πεντέλη

Η περιοχή ΟΑΚΑ-ΑΣΠΑΙΤΕ και μια παρακινδυνευμένη υπόγεια επιχείρηση στο Αδριάνειο

Οι κύριοι παραπόταμοι του Ποδονίφτη και η σχέση τους με το Αδριάνειο υδραγωγείο

Στο Παλαιό Ηράκλειο κάποτε… Τα υπόγεια καταφύγια, το Ψαλίδι και τα χαμένα ρέματα

Το επιβλητικό υδραγωγείο της Νέας Ιωνίας: υδατογέφυρες και κλάδοι Ηρακλείου, Κηφισιάς

Πότε και πώς μετατράπηκε ο Ποδονίφτης σε υπόγειο δίκτυο (τεχνικά έργα, διαστάσεις κ.ά.)

Ο παραπόταμος Γιαμπουρλάς: ένα κρυμμένο ειδυλλιακό τοπίο στη Νέα Φιλαδέλφεια

Περπατώντας στον Ποδονίφτη, από τον Γιαμπουρλά μέχρι την εκβολή του στον Κηφισό

Οι σπηλιά του Παπαλευτέρη στις όχθες του Ποδονίφτη και η άγνωστη ιστορία της

Υπάρχουν μεγάλα σπήλαια κάτω από την πόλη; Η περίπτωση «Ριζούπολης-Περισσού»

Οι αχανείς, δαιδαλώδεις γαλαρίες των λιγνιτωρυχείων Καλογρέζας και Ηρακλείου

Ένα μικρό και άγνωστο ορυχείο στις όχθες του Γιαμπουρλά (Νέα Φιλαδέλφεια)

Το άγνωστο υπόγειο υδραγωγείο της Γλυκότρυπας στον Κόκκινο Μύλο (κεντρικός Κηφισός)

Η δύσκολη υπόγεια εξερεύνηση στο τούνελ και τις πηγές της Γλυκότρυπας (20/7/2017)

Αρχαία μυστικά του ρέματος Κοκκιναρά (σπηλιές των Νυμφών, πηγές και υπόγειες στοές)

Στην Κηφισιά, περιμένοντας το τρένο της επιστροφής (ένα τελευταίο ταξίδι στον χρόνο)…

Η λατρεία των Νυμφών στην Πεντέλη, στα σπλάχνα των αρχαίων λατομείων μαρμάρου

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Λίγη (παράξενη) αστική εξερεύνηση ακόμα… «εδώ κι εκεί»

Ένας μικρός οδηγός (βραδινής) αστικής εξερεύνησης από το άλφα ως το ωμέγα…

Αττικό μετρό: άγνωστο ελικοειδές σπήλαιο κάτω από τα σπίτια, στα Μανιάτικα του Πειραιά

Τα δίδυμα γερμανικά καταφύγια στο παραλιακό οχυρό Γλυφάδας και Βούλας

Δυτικός Υμηττός: σπήλαια, ορύγματα, το ρέμα της Πικροδάφνης και το «δρακόσπιτο» στο «καράβι»

Ένα ταξίδι στην Αίγινα, όπου κλείνουμε μερικές (ακόμα) εκκρεμότητες από παλιά…

Επιστροφή στον Πειραιά: τα παλιά, αντιαεροπορικά καταφύγια του λιμανιού

Αττικό μετρό: ανακαλύπτοντας την Ιπποδάμεια πόλη στα άγνωστα υπόγεια του Πειραιά

Το τέλος του ταξιδιού, λιμάνι για το ξεκίνημα περισσότερων αστικών περιπλανήσεων

Βιβλιογραφία

Επιπρόσθετο Φωτογραφικό Αρχείο και Χάρτες